DD) Dördüncü Buzul Sonrası: Avrupa'sından en son ve kesin büyük iklim değişmeleri belirir. Buzlar yeniden gittikçe çözülür. Ren geyikleri kuzeye doğru göçe başlarlar. Yerlerini çayır ve ormanlar kaplar.
        "En sonra, bundan 40-50 bin yıl önce, Dördüncü Buzul çağı daha mutedil iklim şartları önünde gerilerken, başka tipte bir insan sahneye girdi, ve öyle geliyor ki Homo-Neanderthalensis i yok etti." (W. EH., s. 41)
        Bu yeni insan tipi, Homo-Sapins (Us-insanı yahut Bilge-insan)dı. Sapiens insan, "Homo-Neanderthalensis'i mağaralarından ve taşocaklarından kovdu." (W. EH., s. 43/2). Homo-sapiens, kendisinden önce Avrupa'da yaşamış olan Neanderthal insandan ayrı "Koca maymunların tekâmülünden" (W. E.H.) bir nev'i sayılıyor. Sapiens insan, el ve kolca olduğu gibi, dolayısıyla beyince de Neanderthal insandan üstündür. Us-insanının eli, boynu, dişleri, alnı, beyin kutusu, diş biçimi ve zekâsı ile artık bugünkü insanın tıpkısıdır.
        Gerçi, Us-insanının incelendiği o zamanki Avrupa'da birkaç ırk değil, birçok ırkın karışımından başka şey görülemez. "Burada konu edilen iki ırktan ziyade birçok ırk görülebilir. Ara tipler de olabilir." (W. E.H., s. 43/1). Ama, bilim yalnız elindeki olayla yetindiği için, ele geçen malzemeye göre, başlıca iki tip Sapiens-insan ayırmak geleneğe daha uygun düşer:1- Cro-magnon insan, 2 - Grimaldi insanı.
        Cro-magnon: Fransa'nın batı güneyinde Dordogne vilâyetine bağlı Tayac komününde Eyzies'e komşu Cromagnon adlı yerden gelir. Orada önemli tarih öncesi kalıntılar veren bir istasyon bulunmuştur. Buluntular, Paleolotik (Eskitaş) çağı sonuna ait;1 kadın iskeleti,1 daha yaşlı adam iskeleti,1 çocuk iskeletinin parçaları, 2 genç adam iskeleti, ve sileks (çakmaktaşı) âletlerle delik deniz kabuklularıdır.
        Cro-magnon (Kromanyon) insanda, boy uzundur. Baş görülmemiş biçimde ("progidieusement", W. EH.) büyüktür. Kafa, uzun, dar ve yüksektir. Elmacık kemikleri (mogol) çok geniş, yüz yassıdır; ama hayvan müzoları gibi öne fırlak değildir. Çene, tam bugünkü insan çenesidir.
        Grimaldi: Kuzey İtalya'nın Menton şehrine komşu Grimaldi mağarasından ad alır. Bu mağarada 2 iskelet bulundu. Onların yüzleri Kromanyon, havsalaları zencidir. Grimaldi insanı: "Birçok özellikler ile zenci tipini düşündürür." (W E.H., s. 43/1.)
        Bu iki tip başka insan nereden çıktılar?
        Grimaldi insanlar, güney ve tropikal insan tipindedirler. Zenci tipini andırdıkları için, İtalyan çizmesinin bir zaman (Akdeniz iki ayrı göl olarak kaldıkça) Tunus - Malta - Sicilya - Sardonya - Korsika kara köprüsünden Afrika ile bitişik bulunduğu göz önüne getirilirse, İtalyan köprüsünden veya gene Afrika ile Avrupa'yı bitiştiren Cebelüttârık kesiminden beri Avrupa'ya geçmiş olabilirler. Haritada Grimaldi'nin İtalya kuzeyinde, Kromanyon'un İspanya kuzeyinde Fransa'da bulunmaları, hatta her iki ırkın veya tipin güneyden Afrika'dan Avrupa'ya geçtikleri, sonra orada onbinlerce yıllık yeni iklim şartları ile ırk değişimlerine uğradıkları akla gelebilir. Bu görüşümüzü destekleyen bir belge de; Sapiens-insanın yaptığı taş heykelciklerdeki anaşah tipinin tıpkı bugünkü Boshiman kadını olmalarıdır.
        Grimaldi tipi zenci olunca: "Demek, son Buzulun bitiminde İtalya bir zenci istilâsında" (C.M.Y.) sayılır.
        Cro-magnon insanın bulunduğu Dordogne bölgesi pek kuzey olmamakla birlikte, o zamanki Avrupa iklimi (Buzullar Avrupası) pekâlâ bugünkü kutup iklimi idi. Onun için Cro-magnon insan, zamanla ırk değişikliğine uğramış bir Grimaldi tipinin dalı mıdır? Yoksa, Grimal- di'den bağımsız olarak, başka bir tropikal olmayan kesimden mi gelmedir? Öyle olsa bile, ilk Pitekantropun Cava'da bulunması, insanın güneyden kuzeye geldiğine belgedir.
        Ancak toplum seviyesi (ateşi tanımaya başlamaları) bakımından sinantrop tiple Heidelberg insanının birbirlerine yaklaşık bulunmaları, Buzullar çağında Baykal gölünden Akdenize dek tek bir iç deniz kuşağının uzanmakta bulunmuş olması, Kromanyonun doğrudan doğruya güneyden gelip Avrupa'da değişmiş bir zenci tip olmaktan ziyade, Cava'dan Çin'e doğru çıkmış ilk insanımsı tipin, Buzullar çağında Çin'den Avrupa'ya doğru yayılmış bulunacağını düşündürür. Grimaldi insanın coğrafya üzerindeki ayak izleri de, bu sonucu bir bakıma belgeliyor. Kromanyonlar, Akdeniz'in kuzeyinde Avrupa'ya Moravya yoluyla gelmiş görünüyorlar. Moravya, Kromanyonların "ideal geçidi" (C.M.Y.) olarak biliniyor. Çünkü o yol üstünde 1000 mamut belkemiği ve mamut iskeletleri, Kromanyonların eseridir. Mamutların kürek kemiklerinden yapılmış mezarlarda 20 insan iskeleti bulunur.
        Bu bakımca, Kromanyonlar Orta Asya göçmenleridir. Paleolitik çağ sonundaki dünya haritası açıkça gösterir; Karadeniz-Akdeniz-Hazer denizi-Aral-Baykal göllerine dek, tek bir büyük içdeniz uzanır. Ayrıca, Baltık denizi-Güney Finlanda-Estonya-Leningrad bölgeleri ikinci bir büyük iç denizle kaplıdır. Sonra Baltık'tan Diyeperpetrovsk'a dek, bugün Dinyeper ırmağının kollarıyla geçtiği bütün Ukrayna - Litvanya  -Letonya alanları da sular altındadır. Kuzeyde Baltık iç deniz sistemi ile güneyde Hazer içdeniz sistemi arasında, doğudan (Çin'den), batıya (Avrupa'ya) geçiş için tek coğrafya yolu, Kırım'ın kuzeyindeki dar bölge ile Moravya'dır. Demek, onbinlerce yıl sonra, Roma İmparatorluğu çökerken, doğudan batıya akacak olan Hün ve öteki barbar göçmen yığınlarına geçecekleri yolu ilk açanlar Kromanyonlar olabilir. Hatta, işaret ettiğimiz gibi, elmacık kemiklerinin çok geniş oluşu ve yassı yüzlülük, Kromanyonlarla Moğollar arasında aynı iklim şartlarının yarattığı 40-50 bin yıllık arayla bir akrabalık yakıştırılabilir.
        Neticede bu, medeniyet için daha doğru olan: "Hepimizin anası Havva, babası Âdemdir!" geleneğinde adamcıl birliğe daha uygun düşebilir.
        Burada olaylar, ikinci bir soruyu ortaya atıyor: Sapiens-insan Neanderthal insanla hiç karışmadan, olduğu gibi sönüp gitti mi?
        Bir teze göre: "Yenilen tarafın kadınlarını ele geçirip onlarla birleşen vahşi fâtihlerin tersine, bu ilk insanlar (Sapienler) Neanderthal erkek ve kadınlarla her türlü münasebetleri reddettiler. Anlaşılan, modern anthropolojistlerimizle onlar, Neanderthal adamı kendilerinden farklı bir ırk saymakta kanı birliğinde idiler. Bu iki ırk arasında hiçbir tesalüp olmadı. (Neanderthal insan manzarasına dair hiçbir şey bilmiyoruz) ama, bu her türlü tesalüp yokluğu bize kabul ettirebilir ki, Neanderthal insan tüylü, çirkindir, ve basık alnı, sık kaşları, maymun boynu, alçak boyu ile acâyip ve iğrenç bir şeydir." (W. E.H., s. 43/2)
        Bu görüş, biraz da bugünkü insanın duygu ve düşüncesi için sadece mantık gereğidir. Olayların böyle geçtiğini gösteren pek belge yoktur. Onun tersini gösteren izler ise eksik değildir. Brünn kampında bulunan birkaç iskelet, ilk küçük Buzul devrinden önce görülmüş ve kafatasları Neanderthal ile Cro-magnon karışımı sayılacak karakterde bulunmuştur. (C.M.Y.)
        Nitekim, Sapiens'in Neanderthal'le hiç karışmadığı tezine uyanlar da, başka bir notunda, Neanderthal'in Sapiens'le münasebetini, dolayısı ile kabul ederken, doğrudan doğruya reddeder:
        "Neanderthal ırkın (Homo-Neanderthalensis'in) hakiki insanlarla (Homo-Sapiens'le) tesalüp etmeyen sönmüş bir ırk olduğu Profesör Osborn'ca desteklenir, ve bu kitabın müellifi o bakıma eğgin olduğunu belirtmiştir. Ama şunu da belirtmek doğru olur ki, birçok bilgin bunun tersi olan kanıyı benimserler. Onlar muâsır ahali içinde "Neanderthalien"ler bulurlar. Birisi İrlanda'nın batı- sında, başka birisi Yunanistan'da Neanderthal insan keşfetti. Bu sözde "yaşayan Neanderthalien" lerden hiçbirisinde, insanın zuhurundan önceki Neanderthal ırkı ayırt eden boyun, başparmak veya dişlerin özellikleri yoktur... Şüphesiz, Homosapiens (Tasmanyalıları içine alan nevî') Homo-Neanderhalesis'e pek yakın bir yaratıktı. Ve biz, Neanderthal insana, doğrudan doğruya Neanderhal insana değil ama "Neanderthaloide!" (Neanderthalimsi)lere bağlı bütün tipleri bir yana atacak kadar bu atalardan uzak değiliz. O gibi tiplerin varoluşu ise, Şöleen ve Musteryen âletlerin müellifi olan Neanderhal nev'in Avrupa karakesimi üzerinde Homosapiens'le tesalüp ettiğini de ispat etmez. Nitekim, maymunumsu yüzlü insanların varlığı insanla maymun arasında tesalüp olduğunu, at yüzlü kişilerin bulunuşu nüfusumuz içinde at kanının bulunduğunu ispat etmez." (W. E.H., s. 41/2)
        Bu iddia, Neanderthal'in bir çırpıda Sapiens'lerce yok edildiğini ispata yeter mi? Bir defa, o iddiayı yapanın kendisi Sepiens'lerin baskın göçü ile değil, yavaş sızmayla Avrupa'ya yayıldıklarını kabul eder:
        "Bu yeni gelenler, kelimenin kesin anlamıyla Avrupa'ya göçmezler, fakat iklim düzeldikçe, gelişebilecekleri yeni bölgelerde alışık bulundukları hayvan ve bitkileri kovuştururlar. Buzul geriliyordu, bitkileşme her gün yer kazanıyordu, büyük av hayvanları daha bollaşıyordu. Stepler ve otlaklar büyük yabani at sürülerini besliyordu." (W. E.H., s. 34/1)
        Bu yavaş ilerleme kaç yüzyıllarca sürdü? İki tip arasında nasıl hiç, temas olmadı.  Bilinemez. Bugün, kimsenin işkillenemeyeceği bir gerçek var:
        "İnsanların ilk geliştiği yerler Avrupa'nın daha güneyinde ve daha doğusunda olduğunu, Avrupa'ya insanların buralardan göçtüklerini tahmin edebiliriz." (C.M.Y.) "Asya'dan batı Avrupa'ya giden yol." (C.M.Y., s. 23) üzerinde ise 352 fosil insan bulunmuştur. Bunlar Neanderthal tiptedirler. Demek Cro-Magnon'ardan önce gelen Neanderthal'ler, aynı geliş yolunu ilk açanlardır. Bu yol üstünde Sapiens insanın yayılması ile Neanderhal insanın Sapiensleşmesi yanyana da olsa gelişemez mi?
        "Şurası kuşku götürmez ki, bu çağ (Homosapiens'ler zamanı) birbirine zıt, belki daha aşırı iki insan ırkı tanıdı. Bu ırklar, birbirlerinin üzerinden geçebildiler; belki Cromagnon insanlar Grimaldi ırkının torunlarıdır ve biz pekâlâ en sonuncu Neanderthal insanların kendi muâsırlarıyla da karşı karşıya bulunabiliriz. Bilginler bu noktada bâşka başka kanılar kabul ettiler. Ama bunlar ne de olsa kanıdırlar." (W. E.H., s. 43/2)
        Bu çeşit "kanı" çatışmalarına metod ve mantık anlaşmazlığı sebeptir. Bu sebepler yüzünden:1- İnsan nevinin kaynağı dışında, sırf Avrupa araştırmalarıyla hükme bağlanıyor; 2 - İnsanın, her varlık ve yaratık gibi geliştiği değişik biçimleri insan sayılmayıp, yalnız bugünkü biçimi insan sayılıyor.
        Sapiens-insan dünyaya ne getirmiştir? Daha doğrusu, Us-insanı Tarih-öncesinin hangi toplum konağını temsil eder?
        Sapiens insanlara sahici "Ren avcıları" (W. EH.) deniyor. Kendilerinde, evcil hayvan (ne davar, ne it), çömlek, ok-yay yoktur. Demek, Sapiensler henüz barbarlık çağına ermemiş vahşilerdir. Onlara "ilksel avcı" (C.M.Y.) deyimi de yeterli ad olamaz. Neanderthal de kendine göre ilksel avcıydı; Ren geyiği avlamadığı söylenemez. Sapienslere, toplumcul çağları bakımından VAHŞİ AVCI demek yerinde olur. Bu ad onları ok-yaylı barbar avcılardan ayırır. Ateşi Sapienslerden önce Neanderthaller kullandıkları için, Sapiensler orta vahşetten ilerideki, YUKARI VAHŞET konağı toplumuna girerler.
        Yukarı Vahşet konağında insanın ekonomik temeli münasebetleri ile bu temele yaslanan üstyapı münasebetleri belirlice bölümlenebilir.
        A: Sapiens-İnsanın Ekonomi =Yaşayışı: Şu özellikler görülür:
        ÂLETLER: Taştan çok kemik'tendir. Kemikten bıçak, sopa, zıpkın, mızrak ucu, iğne ve düğmeler yapılır. Âletlerin maddesi gibi kullanımı da yeni bir metoda uyar. Kromanyonlar, tıpkı bugünkü Eskimolar gibi uzağa atılan değnek ve zıpkın benzeri aygıtlarla avlanırlar. Bu durum, Us-insanının Neanderthal insana açık üstünlüğünü getirir.
        Elbet, taş aygıtlar ortadan kalkmaz. Ama, taş aygıt yapımı ile eskisi kadar üzerine düşülerek uğraşılmaz. "Taş âletler, Neanderthal'ınkinden aşağı olmakla birlikte çok imal edilir." "Taş işleri zanaati geriler." (C.M.Y.)
        Bu da şaşılacak şey değildir. Yeni ham madde ve yeni teknik eskileri ihmal ettirmiştir. Eski Şöleen ve Musteryen âletlerine yenileri katılmıştır. (Deri kazıyıcı lâm, mil (burin), hançer sapı, dikenli ok, zıpkın uçları gibi...)
        GEÇİM: Sapiensler, görünüşe göre, Neanderthal'lerden boşalttıkları mağaralara yerleştiler. Ama, "hayatlarının epey kısmı açık havada geçiyordu." (W. E.H. s. 44/1)
        Sapiens'ler, Neanderthal'ler gibi ot ve böcekle geçinmeye katlanmadılar. Avrupa kırlarını yeniden kaplayan, ve uzaktan vurabildikleri büyük av hayvanlarını yerler. Mamut, bizon, ren geyiği boldur. Yaban at sürüleri ortalıkta dolaşır. "Auroche" denilen ve Romalılar çağına dek Germanya ovalarında görülen yaban sığırları, omuz başlarında 3.5 metreye yükselirler.
        Yüzleri ve belki kaynakları ile benzedikleri Moğollar gibi Sapiens'ler de at etine düşkündürler. Yüzyıllarca süre, her yılki toplantılarına alan olmuş Solütre kampında 100.000 at iskeleti sayısız ren, bizon mamut kemiği doludur. Yalnız, bu atlar, çok sonraki Moğol torunlarınki kadar olsun binek olamazlar. İnsanı taşıyamıyacak ufaklıkta sakallı midilliciklerdir.
        B: Sapiens-İnsanın Toplum Münasebetleri: O zamana dek görülmedik gelişmeler yapar. Kemik kadar dayanıklı aygıtlarla, uzaktan vurma usulü ile büyük av hayvanından bol et yemeye başlamış insan topluluğu elbet kendi maddesi (uzviyeti) kadar ruhunda da (toplum münasebetlerinde de) umulmadık sentezlere ulaşır. Bu sentezleri monizme ulaştırmak istersek, diyebiliriz ki, ilk toplumcul düzen: İnsanı insan, topluluğunu toplum (cemiyet) yapan güç Cinsel yasak'la başladı. Âlet nasıl hiç bir hayvanda görülmeyen sonsuz gelişimli uzuv olduysa insanı bir anda bütün öteki uzuvlu hayvanların üstüne çıkardıysa, tıpkı öyle, cinsel yasakta insanı hiçbir hayvanda görülmeyen sonsuz gelişimli ruha kavuşturdu. Sürüyü toplum yapan madde âletse, ruh da cinsel  yasaktır. Cinsel yasağın toplum içindeki etkisi, Totem teşkilâtı; kişi içindeki etkisi, bütün toplumcul heyecanların gergin yayı olarak pusuda yatan ŞUUR-ALTŞUUR tezaddıdır. İnsanda kişiyi haberi olmaksızın iteleyen o yaman dinamitli ve inanılmaz patlangıçlı Altşuur (inconsieent), her hayvanda kişi ölçüsünde israf edilen nev'i yaran (döl yetiştirme) içgüdüsünü toplum yararına yöneltti. Cinsel yasak yüzünden,Totem teşkilâtı su sızdırmaz çelik birkap, altşuur o kabın içine hapsedilmiş barut oldu. Böylece hem hayvan cinsel içgüdüsünden, toplumcul TEŞKİLÂT ve ÜLKÜ sentezleri doğdu. İlk insanda, bugün toplumcul psikoz sanılacak kesinlikte aşırıca etkili bulunan TOTEM İNANÇLARI ancak cinsel yasakla izah edilebilir.
        Cansız maddede proton-elektron tezatı ATOM tümünü yaratır. Canlı varlıklarda er-dişi biçim ile en yüksek tipine varan, tek canlı hücrede kromozomların iki zıt kutba bölünüp HAYAT birimlerini yarattı. İnsan topluluğunu bölünmez gelen atom gibi, canlı hücre gibi organik varlık haline getiren iç güç, toplumu iç teşkilâtına, kişiyi iç ruhuna kavuşturan güç, bu ilk cinsel yasak oldu, denilebilir. Hangi çağda hangi yasağın başladığını kestirmek için elimizde açık belgeler yok. Ama, daha ilk Aşağı Vahşet konağından beri insanın cinsel yasaklara başladığı söylenebilir.
        Yukarı Vahşet konağında cinsel yasak gerçeği üç büyük insancıl sentezle sonuçlanmış görünüyor: 1- Kadıncıl düzen (Anaşahlık!); 2 -Güzel sanat; 3-Ölü gömme... Bu üç alanda da insanın tek kişi olarak iç ruhu gibi, toplumun tümüyle iç teşkilât ve münasebetleri de hep bir TOTEM damgasıyla damgalanmıştır.
        KADINCIL DÜZEN: Buna yanlış olarak bugün "Anaşahlık" adı veriliyor. Erkek, kendisi topluma baş olunca, sahiden zorba "şah" kesildiği için, zamanımızın "erkek" ilmi, Yukarı Vahşetin Totemci kadıncıl düzenini "Anaşahlık" sayıyor.
        Yukarı Vahşet konağında kadının güdücü rol oynadığını, ve bu rolünü barbarlık çağına dek geçirdiğini ilk Girit Medeniyetinde tanrıların hep kadın olması açıkça ispat eder. Yeri gelince göreceğiz.*;
* Tarih-Devrim-Sosyalizm Kitabının ikinci kitap dördüncü bölümüne bakınız.
        Burada kadıncıl üstün düzenine Cro-magnon'lar devrinden belgeler eksik sayılamaz. Kromanyonların, İspanya'da daha acemice çizdikleri, "Kadınlı erkekli harp sahneleri" (C.M.Y.), Sapiens kadınının savaş alanında erkekle boy ölçüştüğünü ispat eder. İnsanın ilk yazılı tarih tutabildiği çağlarda, bizzat Herodot kadıncıl düzenli pek çok toplumlar sayar. Amazonlar ve Syrüs'ü yenen Asya'lı müthiş kadın hikâyeleri, medeniyetten 3-4 bin yıl sonralara dek kadıncıl düzenli toplumun ayakta durabildiğini gösterir.
        Sapiens insanların, kemikten, fildişinden, steatitten, bazen balçıktan yaptığı heykelciklerin hep kadın olması tesadüf değildir.
        "Fildişinden, steatitten heykelcikler de imâl ediyorlardı. Bunlar arasında pek şişman kadın heykelcikleri vardı. Bu kadın heykelciklerini Cro-magnon'dan çok Grimaldi tipini düşündürüyor. Boschiman kadınlarını andırıyorlar." (W. E.H., s. 46/1). "Bir küçük fildişi baş bulunmuştur. Bu komplike (girift) kuvafürlü bir genç kız başıdır." (Keza).
        Sapiens insanlarının yaptıkları bütün resim, heykel, desenler içinde hemen hemen hiç erkek bulunmayışı, o toplumda kadının baş rolü oynadığından başka bir şeyle izah edilemez.
        Yukarıda söylediklerimiz totemle karışık mânevi belgelerdir. Kadıncıl düzenin ve o zamanki kadın üstünlüğünün maddi belgesi daha güçlüdür.
        "Mağarada bulunan kadın kafa kutusunun hacmi, bugünkü erkek kafası hacminin ortalamasından üstündür. Bir vuruşla kafa çökertilmiş görünüyor." (W. EH., s. 43/1)
        Bugünkü kadının tipini ele alıp, erkeğin "üstün cins" olduğunu ispata kalkışanlara, Us-insanı kadınının erkekten "kafalı" olduğunu, belki de erkekler dururken kırılmış bu kafatası aşırıca belgeler. Bugün, aynı çağ fosil insanlarından bir kadınla bir erkeğin kafa ölçüleri, aynı gerçeği belirtir. Redsmot erkeğinin Kalot yüksekliği 55.5 iken kadınının Kalot yüksekliği 58.3'dür. (W.M.A.). Demek, Tarihöncesi kadını erkekten 3 derece daha beyinlidir. Bugünkü kadında bir eksiklik varsa, bunu tabiatın gereği saymamalı, erkeğin 10 bin yıldır kadını içine düşürdüğü çıkmazda, baskıda ve ezgide aramalıdır. Sonradan, erkek kafasının ve gövdesinin de,daha iri olması nasıl erkeğin toplum düzeninde üstün Babaşah kesilmesiyle izah edilebilirse, Vahşet çağındaki kadın kafasının daha hacimli olması da, tıpkı öyle, o zaman toplumu güden kadın, "Anaşah" olduğunu gösterse gerektir.
        GÜZEL SANAT: İnsan toplumunda güzel sanat emeği, püskürtümlü cinsel içgüdünün, kişi üstünde toplumcul aşka doğru yöneliş ve yüceliş sentezidir. Onun için, güzelsanat izlerinin başladığı toplumda, cinsel dizginsizliğin önüne geçilmeye başlandığı anlaşılabilir.
        Yukarı Vahşet konağının Us-insanı, kıyı yarları, mağara duvarları üzerine desenler çizmekle kalmadı. Kemiği de, aygıt yaptıktan başka güzel sanat alanına soktu. Kemik, boynuz, fildişi üzerine oyma resimler gravürler, heykeller işledi. Ak, kara, al, sarı boyalarla resimler yaptı. İlk tasvirler çocuk resimlerini andırdı: Profilden ve görünen tek ayak alınıyordu. Sonra değme üstâdlara parmak ıstırtacak becerikliliğe dek çıktı.
        (Homo-Sapiens'ler) "Ressamlar tiryakisi idiler". "Her iki ırkta (Kromanyon ve Grimaldi'ler) şaşırtıcı bir mükemmellikte resim çizer görünüyorlardı. Bunlar, her bakımdan vahşi idiler, vahşi artisttiler... Tarih başlangıcımıza dek haletlerinin daha iyisini yapamayacakları resimler çizdiler... Falezlerin ve Anderthal insanlardan kopartıp aldıkları mağara duvarlarının üzerine desen çiziyorlardı, renkli resimler yapıyorlardı." (V. B.H., s. 44/1)
        (Pirene dağlarının Comte de Berguen mağarasında) "hareket halinde 3 bizon öküzünü gösteren heykelcikler vardı ki, bugünün en iyi sanatkâr artistleri ancak bu kadar yapabilirlerdi" (C.M.Y., s. 25) Vahşi güzel sanatın, biri üzerinde durulan, ötekisi aldırılmayan iki özü karakteriliği vardır; 1- Biçimlerin gerçekçiliği (Realizm); 2- Hayvan resimleri.
        Vahşi sanatın insanı en çok şaşırtan yanı aşırı gerçekçi ve tabiatçı oluşudur. "En sonra, hayvanların temsili, insanı hayretten donduracak (stupefiant) bir realizm gösterdi." (W. EH., s. 45/1)
        Neden? Önce Yukarı Vahşet konağının realizmine biz Totemci gerçekçilik adını verebiliriz. Çünkü, ilk güzel sanat güdüsü ilk cinsel yasağı elle tutulur kanun ve sembol haline getiren Totem'den doğmuştur. Bütün paleolitik belgeler, nesnelerin susturulamaz diliyle hep kimsenin aldırmadığı bu gerçeği haykırırlar. Zamanımızdaki vahşi kabilelerden biliyoruz. Totem, gerçi bitki de olabilir. Ama, en çok görülen ve en ağır basan Totem, ata sembolü bir hayvandır.
        Fransa araştırmalarına göre adlandırılmış Eskitaş çağının Solutrenne devri, Orta Vahşet sonu ile Yukarı Vahşet başlangıcına karşılık düşer. Solutre, Paris'in 441 kilometre doğu güneyindeki Sâon ilinin Mâon kasabasına yakın bir yerdir. İnsanlık Tarihöncesinde ilk "güzel sanat eseri" bu yerde rastlandı. Burada hiç insan yok, sadece hayvan, ren geyiği vardı:
        "Bu çağın ren heykelcikleri ilk heykeltraşlık denemelerine işarettirler." (B. Pal., s. 81)
        Demek ilk insan güzel sanat denemesi insanla değil, hayvanla ilgilidir.
        Solutreenne devrinden sonra, Paleontolojinin "dördüncü devir" dediği Magdalenienne devri gelir. Fransa'nın güney batısındaki Perigord şehrine komşu La'Magdaleine mağarasındaki buluntulara bu ad verilir. Ancak Magdelenienne adlı devrin resim ve şekilleri arasına insan da girmiye başlar.
        "Taş veya fildişi üzerinde, ren boynuzları üzerinde temsil edilenler mamutlar, atlar, renler, insanın kendisi idi. İnsanın artistik ilerlemesi Paleolitik çağın sonuna doğru gittikçe daha net olarak kendini belirtir." (B. Pal., s. 81)
        Ama gene de insan pek seyrek ve önemsiz kalır:
        (Homo-sapiens'ler) "kendi benzerlerinin portrelerini pek seyrek yapıyorlardı. Desenlerinin büyük çoğunluğu hayvanları temsil ediyordu. İnsan heykelciği, karikatüre eğgindi, ve genel olarak insan şekli hayvan şeklinden çok daha az hakikate yakınlık gücüyle temsil ediliyordu." "Sonraları insan vücudunun temsilinde daha çok zarafet ve daha az kabalık görüldü." (W. E.H., s. 46/1)
        Buzullar eridikçe; "Solutreenne ve Magdalenienne ulusçuklar Ren vâdisi içine sızdılar. Nitekim orada çağın karakteristiği olan kumanda asâsı bulundu." (B. Pal., s. 82)
        "Kumanda asâsı" adı verilen bud kemiği üstünde, arka arkaya dizilmiş tipik çıplak atlardan başka bir şey görülmez.
        Yukarı Vahşet konağındaki güzel sanatta insana baskın çıkan bu hayvancıklar, ilk insanın boş vakit geçirmesi veya eğlenmesi için yapılamazdı. Vahşet toplumu için Totem, bütün kandaşlara eşitçe uygulanan en kesin, çiğneyeni ölümle cezalandıran bir kuraldı. Şüphesiz, bütün resimler, heykeller, gravürler, ancak Totemi temsil ettiklerinden o kadar önem kazanmışlardı. Yapıldıkları yerler, âletler ve asâlar ancak bunu ispat eder. Onlar, bugün sanıldığı gibi "estetik", "zevk" için değil, Totem teşkilâtının damgaları olarak toplumcul görevliydiler.
        Vahşet çağı güzel sanatının bu Totem karakteristiği anlaşılınca, akılları durduracak sayılan "realizm" için çözüm bulmak kolaylaşır. Totem gibi, anaşahlıkta mutlak eşitlik düzeniydi. Totem bir kanun değildi. "Anaşah", kandaşlar üzerinde imtiyazla sivrilmiş bir zorbalık değil, tabii iş bölümünün gereğiydi. Böyle normal münasebetler içinde, insan insana işkence yapmadığı gibi, insan münasebetlerinin sembollerini de anormalleştirip korkunçlaştırmaya lüzum görmüyordu. Onun için yapılan resim ve şekiller normal, gerçeğin tam karşılığı oluyordu. Fildişinden genç kız başı, şimdiki kadın berberinden çıkmış uzun saçlı bir köylü kızdı. Vücut yuvarlakları gülleleşmiş, taşan "Anaşah" heykelcikleri, bugünkü çırılçıplak Boschiman kadının tâ kendisidir. Hele hayvanlar, insana heyecan veren hareketlilikte canlı, gerçek birer veya bir çok at, ayı, geyik, fıldirler. Tahrifin zerresi yoktur. Çünkü Vahşi için Totem hayvanı, kutsal atadır. Kılına kimsenin dokunamayacağı en saygıdeğer varlıktır. Toplumun sembolü, canı, ruhudur. Temiz Totem münasebetinde insanın insan üzerine yalanı, ikiyüzlülüğü bulunmadığı için, güzel sanatta yalnız gerçekçidir.
        Ancak sonraları, toplum barbarlık çağına girince, kandaşlığa kimse dokunamadı ise bile, insanın insan üzerine imtiyazcıkları başladı. Bu imtiyazları tutundurabilmenin tek yolu yalan ve hileydi. Tabu (dokunulmazlık) icat edilecek, babaşahlık totemin temiz gerçeğini kendi baskısı altına alarak, uydurma biçimlere sokacaktır. Barbarlığın varlık zorunu kullanan babaşahlık, tabu emrine giren güzel sanatı gerçeği biçimsizleştirmekte âlet edecektir.
        Vahşi güzel sanatının sırf Totem kutsallığından kaynak aldığını, ve ilk insan inançlarına yol açtığını, resimlerin bulundukları yerlerden de çıkarmak mümkündür:
        "Bu pentürlerden çoğu karanlık mağaraların derinliklerinde bulunur. Çoğu, bunlara ulaşım güçtür. Artistler işlerini yapmak için lâmba kullanmış olsalar gerektir. Steatit içine oyulmuş lâmbalar keşfedildi. Bunların içlerinde içyağı yakılmış olmalıdır." (W. E.H., s. 46/ 1 )
        Bay Cooper-Cole, vahşi resim ve heykellerinin sihir ve büyü için yapılmış olabileceklerini düşünür. Sihir ve büyü, Totem'in (vahşet çağının) değil, Tabu'nun (barbarlığın) işidir. İnsanın insanı aldatmaya başlayacağı barbarlıktır. Totem, vahşi toplumun açık teşkilât ve gelenek sembolüdür.
        ÖLÜ GÖMME: Neanderthal mağaralarında öleni gömme âdeti başlamış idi. Sosyal anlamı gelişkin ölü gömme olayı Sapiens-insanında yepyeni bir biçime girer. Aşağı Vahşet çağında öleni kendi cinsleri başka yırtıcı hayvanlara bırakıyorlar mıydı? Yeryüzünde o çağdan kalma ne kadar az fosil insan bulunması düşündürücüdür.
        İnsan topluluğunda öleni yırtıcı hayvanlara yem etmeyip gömmek, toplumda ölene karşı belirmiş özel bir saygı ile bağlanabilir. Moravya'da, mamut kürek kemikleri altına gömülen Kromanyonlar, o toplumda otoritenin doğduğunu andırır. Sâpiens'lerde daha ileri bir gelişme göze çarpar. Ölü basitçe gömülmez, âlet ve süsleri ile birlikte gömülür:
        "Ölülerini çok defa süsler ile birlikte gömüyorlardı. Ve hiç şüphesiz cesetleri boyalarla sıvıyorlardı." (W. E.H., s. 45/I)
        Ölenle birlikte gömülen şeyler yalnız süs eşyası değildi: Deniz kabuklusundan, taştan, kemikten yapılmış başlık, bilezik gibi ziynet eşyalarından başka kaba aygıtlar da vardı. Bu, ölene, öldükten sonra kullanabileceği şeyler vermek demekti. Öldükten sonra bir şey kullanmak, öbür dünyada yaşamak, ölümsüzleşmek demekti... Böylece, öldükten sonra dirilme, yahut, bedenden sonra ruhun yaşaması gibi inançlar 40-50 bin yıldan beri başlamış oluyordu.